Giấc ngủ không chỉ chịu ảnh hưởng từ thói quen sinh hoạt hay môi trường sống, mà còn liên quan chặt chẽ đến yếu tố gen di truyền. Nhiều nghiên cứu khoa học cho thấy các gen điều khiển đồng hồ sinh học (circadian rhythm) có vai trò quyết định thời điểm ngủ – thức, thời lượng ngủ và thậm chí cả chất lượng giấc ngủ của mỗi người. Hãy cùng tìm hiểu giữa yếu tố gen di truyền và giấc ngủ có mối quan hệ thế nào, cách cải thiện ra sao tại bài viết dưới đây nhé!
NỘI DUNG CHÍNH:
1. Mất ngủ có phải do gen di truyền hay không?
Theo nghiên cứu tổng hợp của Juan J. Madrid-Valero, María Rubio-Aparicio, Alice M. Gregory và các cộng sự (2021) trên tạp chí Sleep Medicine Reviews, khả năng mất ngủ do các yếu tố di truyền chiếm từ 31% đến 58%. Một số loại gen di truyền nhất định có khả năng làm tăng nguy cơ mất ngủ hoặc ngủ ít hơn ở một người bình thường.
Các loại gen di truyền thường có khả năng điều khiển chu trình đánh thức giấc ngủ của bạn, chúng làm cho bạn cảm thấy tỉnh táo hơn thay vì là thư giãn và buồn ngủ. Ngoài ra, yếu tố di truyền cũng có sự tác động lớn đến nhịp sinh học, làm ảnh hưởng đến đồng hồ sinh học trong cơ thể bạn.
Những loại gen di truyền tác động đến nhịp sinh học của bạn có thể kể đến như serotonin, adenosine, GABA và hypocretin/orexin. Nếu cơ thể có các loại gen này thì khi đi ngủ, chúng sẽ gửi thông điệp đến hệ thần kinh nhằm kích thích quá trình hoạt động của não, làm cho bạn loay hoay, trằn trọc và khó ngủ hơn.
Do đó, những người mắc triệu chứng mất ngủ do di truyền cần thực hiện kế hoạch sống lành mạnh, xây dựng một cơ chế sinh học hợp lý để ngăn ngừa tình trạng mất ngủ.
1.1. Mất ngủ có yếu tố di truyền không?
Các nghiên cứu di truyền học cho thấy nguy cơ mất ngủ có xu hướng cao hơn ở những người có thành viên trong gia đình mắc rối loạn giấc ngủ. Điều này được chứng minh thông qua các nghiên cứu trên cặp song sinh giống hệt nhau (monozygotic twins) và song sinh khác trứng (dizygotic twins). Nếu một người trong cặp song sinh giống hệt gặp vấn đề mất ngủ, khả năng người còn lại gặp tình trạng tương tự thường cao hơn so với song sinh khác trứng.
Ngoài ra, một số gen liên quan đến đồng hồ sinh học như CLOCK, PER hoặc DEC2 có thể ảnh hưởng đến thời gian ngủ tự nhiên của mỗi người. Đây là lý do vì sao có người dễ ngủ sớm và dậy sớm, trong khi người khác lại có xu hướng thức khuya và hoạt động hiệu quả vào ban đêm. Những khác biệt này phần nào được quyết định bởi cấu trúc di truyền của từng cá nhân.
1.2. Vai trò của biểu sinh (epigenetics)
Bên cạnh gen di truyền và giấc ngủ, các nhà khoa học còn phát hiện vai trò quan trọng của Epigenetics (biểu sinh) trong việc điều chỉnh giấc ngủ. Biểu sinh là cơ chế giúp bật hoặc tắt hoạt động của gen mà không làm thay đổi cấu trúc ADN. Các yếu tố môi trường như căng thẳng, chế độ ăn uống, ánh sáng xanh, nhịp sinh hoạt hay chất lượng không gian ngủ đều có thể ảnh hưởng đến quá trình biểu sinh.
Điều này có nghĩa là ngay cả khi một người có nguy cơ mất ngủ do di truyền, việc thay đổi lối sống vẫn có thể giúp cải thiện tình trạng này. Ví dụ, duy trì giờ ngủ ổn định, hạn chế sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ, tập thể dục đều đặn và xây dựng môi trường ngủ thoải mái có thể giúp điều chỉnh hoạt động của các gen liên quan đến giấc ngủ.
![[Mới - Độc quyền] Nệm lò xo túi độc lập 3 vùng Dunlopillo de.Stress Powerful](https://cdn-cf-ops.vuanem.com/243x,webp,q80/https://vuanem.com/image/products/1969/0/FP2Yn62NW21ANU5dy3xwKeRFcLDYudjlcVjBFUyO.png)
2. Gen di truyền ảnh hưởng đến giấc ngủ như thế nào?
Gen di truyền và giấc ngủ có một vai trò mật thiết với nhau, một số loại gen di truyền có khả năng ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ, có thể kể đến bao gồm:
2.1. Gen di truyền làm rối loạn nhịp sinh học (circadian rhythm)
Gen di truyền có thể gây nên tình trạng ngủ sớm hoặc ngủ muộn. Với những người mắc hội chứng ngủ sớm (ASPS) thì họ thường cảm thấy cần đi ngủ rất sớm, từ 7 đến 9 giờ tối và thức dậy rất sớm vào buổi sáng. Với những người mắc chứng ngủ muộn (DSPS) thì đi ngủ rất muộn, từ sau 2 giờ sáng và khó thức dậy vào lúc 9 đến 10 giờ sáng.
Các tình trạng này là do kết quả của một trong số các loại gen di truyền và giấc ngủ phổ biến của cơ thể. Loại gen này thường sẽ mã hóa các protein nhằm kiểm soát thời gian trong tế bào của cơ thể. Do đó, để khắc phục được tình trạng này, bạn nên thiết lập lại đồng hồ sinh học bằng cách tập luyện đi ngủ đúng giờ và đủ giấc.
2.2. Gen di truyền gây nên tình trạng khó ngủ
Theo nghiên cứu tổng hợp của Juan J. Madrid-Valero, María Rubio-Aparicio và Alice M. Gregory cùng các cộng sự (2021), triệu chứng rối loạn giấc ngủ cũng có thể diễn ra do di truyền. Một số loại gen di truyền có thể làm tê liệt hệ thần kinh, làm cho quá trình ngủ của bạn bị xáo trộn. Đồng thời, chúng cũng kích thích quá trình hoạt động của não bộ, làm cho bạn luôn cảm thấy tỉnh táo, khó để bắt đầu một giấc ngủ.
2.3. Gen di truyền gây nên tình trạng ngưng thở khi ngủ
Theo nghiên cứu của Susan Redline và cộng sự công bố trên tạp chí American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine về di truyền và giấc ngủ, có đến 40% bệnh nhân mắc triệu chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn có liên quan đến các yếu tố di truyền. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn chưa thể phát hiện ra chính xác loại gen di truyền nào đã gây ra triệu chứng này bởi vì có rất nhiều loại gen liên quan.
Ngoài ra, triệu chứng ngưng thở khi đi ngủ còn do nhiều yếu tố khác gây ra. Tuy nhiên, nếu xuất hiện tình trạng này, bạn nên đến bác sĩ để khám càng sớm càng tốt nhằm đảm bảo sức khỏe của mình nhé!
2.4. Một số ảnh hưởng khác của gen di truyền và giấc ngủ
Theo tổng quan nghiên cứu di truyền và giấc ngủ của Reza Bidaki và các cộng sự được công bố trên tạp chí Iranian Journal of Psychiatry and Behavioral Sciences, gen di truyền có thể gây ra nhiều tác động bất lợi cho giấc ngủ của bạn. Hiện nay, có từ 10 đến 20 % dân số mắc phải tình trạng này. Họ thường phải dùng nhiều thời gian hơn để đi ngủ so với người bình thường. Đặc biệt là những người thường xuyên phải làm việc ca đêm.
Quá trình biến đổi gen cũng ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể và chu kỳ hoạt động của chúng. Gen cũng có thể tác động đến đồng hồ sinh học cũng như các yếu tố rối loạn giấc ngủ khác di truyền.
3. Làm thế nào để có một giấc ngủ ngon hơn?
Tuy gen di truyền và giấc ngủ có mối quan hệ mật thiết, nhưng bạn vẫn có thể cải thiện tình trạng giấc ngủ của mình thông qua quá trình sinh hoạt và nghỉ ngơi hợp lý. Dưới đây là các biện pháp đảm bảo một giấc ngủ ngon, bạn hãy cùng khám phá nhé!
3.1. Tạo thói quen đi ngủ đúng giờ
Không cần quan tâm tới di truyền và giấc ngủ. Luyện tập một thói quen ngủ đúng giờ là cách để giúp bạn nhanh chóng đi vào giấc ngủ và ngủ ngon hơn. Do đó, bạn cần chọn một khung giờ cố định để đi ngủ, dù cho ở thời điểm nào thì bạn cũng hãy cố gắng hết sức để đi ngủ trong khung giờ đó nhằm tạo một đồng hồ sinh học cho cơ thể.
3.2. Sắp xếp cho môi trường ngủ thoải mái hơn
Bạn cần xây dựng một môi trường ngủ yên tĩnh, thoải mái để tránh bị làm phiền và thức giấc. Đồng thời, cũng cần chọn lựa nệm ngủ phù hợp, đảm bảo độ êm ái nhất định để có thể ngủ ngon và ngủ sâu giấc hơn.
3.3. Tránh các tác nhân gây cản trở tới giấc ngủ
Để có một giấc ngủ ngon mà không cần để ý đến di truyền và giấc ngủ, sâu giấc bạn cần tránh các thiết bị, thực phẩm cản trở đến giấc ngủ, chẳng hạn như:
- Màn hình điện thoại, máy tính: Màn hình là nơi có chứa ánh sáng xanh, gây ra quá trình ức chế melatonin, thúc đẩy não bộ bạn tiếp tục hoạt động. Do đó, trước khi đi ngủ, bạn cần tránh xa màn hình điện thoại, Tivi, máy tính ít nhất 30 phút.
- Các chất có chứa cafein: Cà phê, nước tăng lực, nước ngọt là các chất có chứa cafein, khi tiêu thụ chúng sẽ làm bạn khó ngủ, ảnh hưởng đến chất lượng và thời gian ngủ. Do đó, bạn nên tránh xa các loại thực phẩm này trước khi đi ngủ nhé!
3.4. Thường xuyên tập thể dục, thể thao
Việc tập luyện thể dục thể thao thường xuyên không chỉ giúp ích cho sức khỏe mà còn góp phần cải thiện chất lượng giấc ngủ bằng cách sản xuất serotonin, giảm mức độ cortisol, loại bỏ hormone căng thẳng. Do đó bạn nên duy trì thói quen luyện tập thể thao với một mức độ vừa phải vào buổi sáng hoặc buổi chiều để có thể ngủ ngon nhé.
Trên đây là tổng hợp thông tin về di truyền và giấc ngủ một cách chi tiết, đầy đủ. Hy vọng, qua bài viết trên bạn sẽ có cách để cải thiện giấc ngủ của mình một cách hiệu quả nhất. Nếu cần được tư vấn và hỗ trợ chọn lựa loại nệm phù hợp để ngủ ngon, bạn đừng ngần ngại liên hệ với Vua Nệm để được tư vấn và hỗ trợ nhé!
Không. Mất ngủ có thể liên quan đến yếu tố di truyền, nhưng không phải cứ bố mẹ bị thì con chắc chắn mắc. Nguy cơ có thể cao hơn do gen và thói quen sinh hoạt trong gia đình. Tuy nhiên, môi trường sống, stress, lối sống và thói quen ngủ vẫn là những yếu tố quyết định lớn.
Hiện nay xét nghiệm gen chỉ giúp xác định nguy cơ di truyền liên quan đến một số rối loạn giấc ngủ, nhưng chưa thể xác định chính xác nguyên nhân mất ngủ của từng cá nhân. Bác sĩ thường kết hợp đánh giá lối sống, tâm lý và các bệnh lý liên quan để chẩn đoán.
Hiện nay chưa có thuốc nào có thể sửa đổi trực tiếp gen gây mất ngủ. Các phương pháp điều trị chủ yếu tập trung vào cải thiện thói quen ngủ, liệu pháp hành vi nhận thức (CBT-I) và một số thuốc hỗ trợ giấc ngủ khi cần thiết.
Suốt 18 năm qua, Vua Nệm vẫn bền bỉ theo đuổi sứ mệnh giúp người Việt ngủ ngon hơn, sống trọn hơn. Tháng 4 này, trong không khí rộn ràng của mùa lễ hội và những ngày nghỉ đáng mong chờ, Vua Nệm muốn gửi đến bạn một lời nhắc nhẹ nhàng: "Đừng để những bộn bề thường nhật làm ảnh hưởng đến giấc ngủ và khoảng thời gian nghỉ ngơi quý giá của mình". Đây là dịp lý tưởng để làm mới không gian phòng ngủ, chăm chút cho sức khỏe thể chất lẫn tinh thần với những ưu đãi hấp dẫn trên hàng loạt sản phẩm. Từ nệm, chăn ga gối đến phụ kiện giấc ngủ, tất cả đang chờ bạn khám phá trong chương trình Deal Giảm Siêu Sốc. Hãy tận hưởng cảm giác êm ái, thư giãn cùng hàng trăm sản phẩm chính hãng tại hệ thống cửa hàng và website vuanem.com.
Nội dung từ Vua Nệm nhằm chăm sóc khách hàng và lan tỏa thông điệp “Giấc ngủ đáng giá”. Nếu có bất kỳ thông tin chưa phù hợp, vui lòng liên hệ trainghiem@vuanem.com để được hỗ trợ và điều chỉnh kịp thời.
