Giấc ngủ chiếm đến ⅓ thời gian sống của mỗi người, nhưng giấc ngủ là gì và nó đến từ đâu thì không phải ai cũng biết. Chính vì vậy, bài viết này, chúng ta hãy cùng tìm hiểu chi tiết nhé!
NỘI DUNG CHÍNH:
1. Giấc ngủ là gì? Giấc ngủ từ đâu đến?
1.1. Giấc ngủ là gì?
Cách đây không lâu, các nhà khoa học mới có thể trả lời chính xác câu hỏi “giấc ngủ là gì?”
Giấc ngủ là gì? đó là sự nghỉ ngơi của các tế bào thần kinh vỏ não. Nói chính xác hơn, đó là quá trình ức chế tự vệ, quá trình này sẽ bao trùm các tế bào – các nơron của vỏ não và lan truyền dẫn tới những vùng sâu hơn ở trong não. Khi đó, các nơron sẽ chấm dứt việc đáp lại những tín hiệu kích thích và chúng rơi vào trạng thái ức chế. Do đó, các tế bào vỏ não chịu trách nhiệm đảm bảo giấc ngủ.
Nhưng những công trình nghiên cứu mới đây của các nhà khoa học đã phát hiện ra một bức tranh phức tạp hơn rất nhiều về giấc ngủ.
1.2. Giấc ngủ từ đâu đến?
Gần bốn mươi năm trước, nhà bác học Xô viết P.K.Anôkin đã phát biểu nên một ý tưởng: Cùng với những tế bào của vỏ não, các bộ phận của não bộ dưới vỏ não đã tham gia vào cơ chế của giấc ngủ. Và những công trình nghiên cứu cũng đã cho thấy đúng là như vậy.
Tiến hành thí nghiệm trên những động vật bậc cao, các nhà khoa học đã sử dụng dòng điện kích thích những vùng sâu của não và họ thấy động vật chìm vào giấc ngủ. Giấc ngủ say đến cả vùng thân não (như chúng ta đã biết, trong não bộ có bán cầu đại não, tiểu não và thân não gồm thoi não, trung gian và gian não) bị tách ra khỏi các bán cầu đại não. Người ta biết rõ rằng chính tại đây, ở thân não đã có một cơ chế nào đó tạo nên giấc ngủ. Nhưng đấy là cơ chế nào?
Câu trả lời đã được tìm ra khi người ta bắt đầu nghiên cứu hoạt động của cấu tạo lưới của thân não – tức là thể lưới (chúng tôi đã nói về chất này ở bên trên). Thì ra thể lưới tiếp nhận tác nhân kích thích từ môi trường ở bên trong và bên ngoài. Sau khi tiến hành xử lý, nó đã gửi các tác nhân kích thích ấy tới các tế bào ở vỏ bán cầu đại não và giúp chúng chuẩn bị tiếp nhận thông tin.
Chính thể lưới đem năng lượng đến những nơron của vỏ não, điều đó sẽ giúp cơ thể được tỉnh táo. Giống như một nhà máy điện, thể lưới bảo đảm cung cấp năng lượng cho “thành phố nơron” – tức là não và khi cắt cầu dao, thành phố sẽ thiếp đi.
Bên cạnh đó, người ta cũng tìm được ra nguồn nuôi của thể lưới. Đó chính là các cơ quan cảm giác và một số chất như khí cacbonic, các hormone, máu thừa chất dinh dưỡng. Đồng thời, nhà khoa học cũng phát hiện ra chất kìm hãm hoạt động của các tế bào thể lưới, nghĩa là có tác dụng gây ngủ. Hiện nay, nhiều loại thuốc mê cũng thuộc về các dạng chất này.
Dù vậy, những phát minh mới đã mâu thuẫn với kết quả nghiên cứu trước đó. Theo các thí nghiệm của nhà bác học Thuỵ Sĩ Ghex đã cho thấy “trung tâm của giấc ngủ” không phải thể lưới mà là dưới đồi thị. Chúng ta cũng cần xem xét ai đúng!
Những công trình nghiên cứu tiếp đã giúp các nhà khoa học đi đến một kết luận: Mối liên hệ giữa những tế bào vỏ não và các tế bào thể lưới phức tạp hơn rất nhiều. Vùng dưới vỏ cung cấp năng lượng cho vỏ não, nhưng việc cung cấp đó sẽ chịu sự kiểm soát của các nơron vỏ não. Các nơron này có khả năng tự điều chỉnh, khi nào chúng cần năng lượng và cần bao nhiêu, chúng quyết định cho thể lưới làm việc hết công suất hoặc tạm thời ngắt mạch của nó.
Các nơron vỏ não còn tác động đến hoạt động của vùng dưới đồi thị. Khi con người đang trong trạng thái thức nghĩa là các nơron đó ức chế hoạt động của “các trung tâm giấc ngủ”. Nhưng khi các tế bào vỏ não bắt đầu mệt mỏi chúng cũng cần được nghỉ ngơi. Tác động của chúng lên vùng dưới đồi thị giảm đi, các tế bào ở vùng dưới đồi thị lập tức chớp lấy cơ hội đó – chúng đóng “cầu dao” thể lưới. Thành phố nơron chìm vào trong bóng tối và con người bắt đầu ngủ thiếp đi.
Đó là lý thuyết của giấc ngủ nhờ vỏ não và dưới vỏ do nhà khoa học P. K. Anôkhin đề ra. Nói một cách dễ hiểu, giấc ngủ là kết quả của mối liên hệ từ hai phía của vỏ não và cơ chế dưới vỏ não của não bộ.
![[Mới - Độc quyền] Nệm lò xo túi độc lập 3 vùng Dunlopillo de.Stress Powerful](https://cdn-cf-ops.vuanem.com/243x,webp,q100/https://vuanem.com/image/products/1969/0/FP2Yn62NW21ANU5dy3xwKeRFcLDYudjlcVjBFUyO_2026-01-01-105140.png)
2. Điều gì xảy ra khi chúng ta ngủ?
Dù khi ngủ bạn không còn nhận thức rõ ràng, nhưng bên trong cơ thể lại diễn ra hàng loạt quá trình sinh học âm thầm và quan trọng. Giấc ngủ không chỉ đơn thuần là nghỉ ngơi mà còn là khoảng thời gian cơ thể tự phục hồi, tái tạo và duy trì sự ổn định. Dưới đây là những hoạt động tiêu biểu xảy ra trong cơ thể khi bạn chìm vào giấc ngủ.
2.1. Não bộ sắp xếp ký ức và xử lý cảm xúc
Trong lúc ngủ, đặc biệt là giai đoạn REM, não vẫn hoạt động tích cực để phân loại và củng cố thông tin tiếp nhận trong ngày. Những dữ liệu cần thiết được chuyển sang trí nhớ dài hạn, trong khi cảm xúc tiêu cực được “xử lý” thông qua giấc mơ. Nhờ đó, giấc ngủ chất lượng giúp cải thiện khả năng ghi nhớ, tư duy và học tập.
2.2. Hormone được tiết ra và cân bằng nội tiết
Khi trời tối và bạn bắt đầu ngủ, cơ thể tăng cường sản sinh melatonin – hormone giúp điều chỉnh nhịp sinh học. Đồng thời, hormone tăng trưởng cũng được giải phóng mạnh mẽ, hỗ trợ phục hồi mô, phát triển cơ bắp và làm chậm quá trình lão hóa. Ngủ không đủ hoặc ngủ chập chờn sẽ khiến quá trình này bị gián đoạn.
2.3. Hệ miễn dịch tăng cường bảo vệ cơ thể
Giấc ngủ là thời điểm hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn để chống lại tác nhân gây bệnh. Các tế bào miễn dịch được kích hoạt, giúp cơ thể phục hồi nhanh hơn sau tổn thương. Việc thiếu ngủ kéo dài có thể làm suy yếu sức đề kháng, khiến bạn dễ ốm và lâu hồi phục.
2.4. Gan và thận đẩy mạnh quá trình thanh lọc
Trong khi bạn nghỉ ngơi, gan và thận vẫn liên tục lọc máu và loại bỏ độc tố. Khoảng thời gian đêm khuya được xem là lúc các cơ quan này làm việc hiệu quả nhất. Ngủ sâu và đúng giờ giúp quá trình giải độc diễn ra trọn vẹn hơn, góp phần duy trì sức khỏe tổng thể.
2.5. Da và tế bào được tái sinh
Khi ngủ, cơ thể tăng cường tái tạo tế bào và sản xuất collagen – yếu tố quan trọng giúp da săn chắc, tươi tắn. Vì vậy, ngủ đủ giấc không chỉ giúp cơ thể khỏe mạnh mà còn hỗ trợ cải thiện làn da, giảm dấu hiệu mệt mỏi và lão hóa sớm.
2.6. Hệ tiêu hóa được “nghỉ phép” và cân bằng lại
Nếu không ăn quá sát giờ ngủ, hệ tiêu hóa sẽ có thời gian phục hồi, ổn định hoạt động và cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Ngược lại, ăn muộn dễ khiến dạ dày phải làm việc quá sức, gây khó chịu và ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.
2.7. Hệ thần kinh được điều chỉnh và thư giãn
Giấc ngủ sâu giúp hệ thần kinh trung ương được tái cân bằng. Các kết nối thần kinh được điều chỉnh lại, góp phần giảm căng thẳng, ổn định cảm xúc và cải thiện khả năng tập trung vào ngày hôm sau. Đây cũng là lý do thiếu ngủ thường khiến bạn dễ cáu gắt và giảm hiệu suất làm việc.
Có thể thấy, giấc ngủ đóng vai trò nền tảng đối với cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần. Ngủ đủ và ngủ chất lượng chính là cách đơn giản nhưng hiệu quả để cơ thể tự chăm sóc và tái tạo mỗi ngày.
3. Những phát hiện lý thú về chất dẫn truyền giấc ngủ
Trong những năm gần đây, ở viện tâm lý học Baden (Thuỵ Sĩ) thực hiện những công trình nghiên cứu cực kỳ thí vị. M. Môniê cùng các cộng sự đã đặt một câu hỏi “Liệu giấc ngủ có thể truyền từ con vật này sang con vật khác hay không?”
Để tìm ra câu trả lời, các nhà khoa học đã thí nghiệm thực hiện phẫu thuật ghép hai con thỏ lại với nhau như thể hợp thành một vậy – chúng có chung đường tuần hoàn máu như ở hai anh em sinh đôi nổi tiếng ở Thái Lan. Sau đó ở vỏ não từng con thỏ người cắm những điện cực nối với máy ghi điện não đồ (máy ghi điện thế sinh học của não bộ).
Các nhà khoa học cho biết, giấc ngủ hay hay sự thức giấc có thể tạo ra bằng con đường nhân tạo khi đưa các xung điện vào thể lưới và vào một vùng khác ở dưới vỏ não là đồi thị. Khi thức, điện não đồ ghi nhận sự xuất hiện nhịp denta. Lúc con vật không ngủ, các nhịp của não diễn ra nhanh, máy ghi vạch ra một đường thẳng với nét gợn mảnh rất nhỏ. Dù vậy, chỉ cần vùng đồi thị vừa được tiếp điện, lập tức xuất hiện các sóng nhịp denta chậm rãi và lượn sóng. Điều đó có nghĩa là những con vật đã đi ngủ.
Tất cả những dữ liệu này là để chuẩn bị cho thí nghiệm chính: liệu con thỏ thứ hai có ngủ theo “người anh em sinh đôi” khi tín hiệu ngủ không được gửi tới não bộ của con vật này?
Sau lần tiếp điện thứ ba, con thỏ thứ nhất ngủ thiếp đi, một thời gian ngắn trôi qua và những nhịp não ở con thỏ thứ hai bắt đầu chậm dần, nhịp denta xuất hiện. Điều này khẳng định ngủ được truyền từ con vật này sang con vật khác.
Sau đó, thí nghiệm được tiếp tục thực hiện, lần này, thể lưới của con thỏ thứ nhất nhận được xung điện, nói cách khác, lệnh đánh thức được truyền đi. Các sóng denta của não lại được duỗi ra thành đường thẳng hơi gợn đặc trưng cho trạng thái tỉnh. Con thỏ thứ nhất tỉnh dậy và con thỏ thứ hai cũng theo gương con thứ nhất.
Vậy là những bằng chứng thuyết phục về bản chất hoá học của giấc ngủ đã được xác lập: Vùng đồi thị và thể lưới của não có khả năng tiết vào máu các hóa chất khác nhau: Một chất gây ngủ, một chất làm tỉnh giấc. Khi theo đường tuần hoàn máu đi vào não của con vật được kiểm tra, chất này gây ra giấc ngủ hoặc làm con vật thức dậy.
Tiến sĩ Môniê cũng đã thử tách riêng “các phân tử gây ngủ và thức giấc” bí ẩn này bằng cách lấy máu từ tĩnh mạch của các con thỏ thí nghiệm vào đúng lúc cả hai vùng não đã nhận được xung điện và phải gửi đi những mệnh lệnh dưới dạng hoá học của mình: “Hãy ngủ đi”, “hãy tỉnh dậy”, máu được truyền qua thận lọc nhân tạo, sau đó các tính chất gây ngủ và thức được điều điều chế. Chất này được đưa vào máu của các con thỏ khác đang ngủ hoặc đang thức. Kết quả là những con vật khác đều ngủ thiếp đi và các con vật đang ngủ thì tỉnh giấc.
Nhiều năm tháng trôi qua, cuối cùng Môniê cũng đã thành công trong việc tách ra những “phân tử gây ngủ tinh khiết”. Đó là dạng prôtit bao gồm 9 axit amin với phân tử lượng là 86. Chất này phải là nguyên nhân duy nhất gây ngủ.
Ngoài thí nghiệm trên, những nhà khoa học đi theo một hướng khác để tìm ra chìa khóa dẫn đến cơ chế phức tạp của giấc ngủ. Vào đầu thế kỷ này, hai nhà nghiên cứu người Pháp đã làm thí nghiệm sau: Họ không cho các con chó được ngủ trong suốt hơn một tuần, sau đó rút ra từ não của chúng một chất chiết xuất và đưa vào não của những con chó khác. Kết quả là những con chó này phút sau đã ngủ thiếp đi ngay ở trước mắt họ.
Tiếp đến, các nhà khoa học đã lấy chất chiết xuất từ não của những con vật đang ngủ đông. Các con mèo và chó sau khi nhận được một liều chất này đã rơi vào trạng thái ngủ trong suốt một thời gian dài. Giả thiết về bản chất hoá học của giấc ngủ tự nó nảy sinh như thế.
Có lẽ, toàn bộ vấn đề là ở chỗ khi con người (hay động vật) thức, trong máu và trong não sẽ tích tụ các chất gây ra sự mệt mỏi. Trong lúc ngủ, cơ thể mới được giải thoát khỏi các chất độc này.
4. Tầm quan trọng của giấc ngủ đối với sức khỏe
Giấc ngủ không chỉ đơn thuần là trạng thái nghỉ ngơi thụ động mà là một nhu cầu sinh lý thiết yếu, có ảnh hưởng sâu rộng đến cả thể chất lẫn tinh thần. Một giấc ngủ đầy đủ và chất lượng giúp cơ thể phục hồi năng lượng, tái tạo tế bào và duy trì sự ổn định của các hệ cơ quan.
Về mặt thể chất, ngủ đủ giấc giúp tim mạch hoạt động ổn định, kiểm soát huyết áp, điều hòa hormone và hỗ trợ hệ miễn dịch chống lại bệnh tật. Những người ngủ thiếu giấc trong thời gian dài có nguy cơ cao mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường, béo phì và rối loạn chuyển hóa.
Ở khía cạnh tinh thần, giấc ngủ đóng vai trò then chốt trong việc ổn định cảm xúc và duy trì sức khỏe tâm lý. Ngủ ngon giúp não bộ xử lý căng thẳng, giảm lo âu, cải thiện trí nhớ và khả năng tập trung. Ngược lại, thiếu ngủ dễ khiến con người trở nên cáu gắt, mệt mỏi, giảm hiệu suất học tập và làm việc.
Có thể nói, giấc ngủ chính là nền móng cho một cơ thể khỏe mạnh và một tinh thần minh mẫn. Không có giấc ngủ chất lượng, mọi nỗ lực chăm sóc sức khỏe khác đều khó đạt được hiệu quả bền vững.
5. Những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ
Chất lượng giấc ngủ không chỉ phụ thuộc vào việc bạn ngủ bao lâu, mà còn chịu tác động từ nhiều yếu tố khác nhau trong đời sống hằng ngày. Từ trạng thái tinh thần, môi trường xung quanh cho đến thói quen sinh hoạt và sức khỏe thể chất, tất cả đều có thể khiến giấc ngủ trở nên sâu hơn hoặc bị gián đoạn.
- Yếu tố tâm lý và tinh thần: Căng thẳng, lo âu kéo dài hay trạng thái buồn bã, trầm cảm khiến não bộ luôn trong tình trạng cảnh giác, khó thư giãn để đi vào giấc ngủ. Những áp lực vô hình từ học tập, công việc và cuộc sống thường là nguyên nhân hàng đầu gây mất ngủ hoặc ngủ chập chờn.
- Môi trường ngủ: Ánh sáng mạnh, đặc biệt là ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính có thể ức chế hormone melatonin, khiến cơ thể khó buồn ngủ. Bên cạnh đó, tiếng ồn từ bên ngoài hoặc nhiệt độ phòng quá nóng, quá lạnh đều làm giấc ngủ dễ bị gián đoạn. Việc sử dụng chăn ga gối, nệm không phù hợp cũng ảnh hưởng trực tiếp đến cảm giác thoải mái khi nằm ngủ.
- Thói quen sinh hoạt hằng ngày: Ngủ không đúng giờ, thường xuyên thức khuya hoặc ngủ bù thất thường làm rối loạn đồng hồ sinh học. Thói quen dùng thiết bị điện tử trước khi ngủ, sử dụng caffeine, rượu bia, thuốc lá hay ăn quá no vào buổi tối đều khiến cơ thể khó đi vào giấc ngủ sâu. Ngoài ra, lối sống ít vận động cũng có thể làm chất lượng giấc ngủ suy giảm.
- Sức khỏe thể chất và bệnh lý: Các bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường, đau khớp, trào ngược dạ dày hay rối loạn hô hấp khi ngủ đều có thể gây khó ngủ. Sự thay đổi hormone trong các giai đoạn như mang thai, mãn kinh hoặc quá trình lão hóa cũng khiến giấc ngủ dễ bị xáo trộn. Một số loại thuốc điều trị còn có tác dụng phụ làm mất ngủ.
- Những yếu tố khác: Chế độ dinh dưỡng thiếu cân bằng, ăn uống không lành mạnh hoặc áp lực học tập, công việc kéo dài cũng âm thầm ảnh hưởng đến khả năng ngủ ngon mỗi đêm.
6. Bí quyết để có giấc ngủ lành mạnh, chất lượng?
Một giấc ngủ lành mạnh bắt đầu từ việc xây dựng thói quen sinh hoạt khoa học. Việc đi ngủ và thức dậy vào cùng một khung giờ mỗi ngày giúp cơ thể hình thành nhịp sinh học ổn định, từ đó dễ dàng đi vào giấc ngủ sâu hơn.
Trước khi ngủ, nên hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính và tránh tiếp xúc với ánh sáng xanh. Thay vào đó, những hoạt động nhẹ nhàng như đọc sách, nghe nhạc thư giãn hoặc hít thở sâu sẽ giúp não bộ dần “chậm lại”, sẵn sàng cho giấc ngủ.
Song song với thói quen, việc đầu tư vào chăn ga gối nệm phù hợp cũng là yếu tố then chốt. Một chiếc nệm có độ đàn hồi tốt, nâng đỡ đúng cột sống, kết hợp với gối và chăn thoáng khí sẽ giúp cơ thể được thư giãn hoàn toàn trong suốt đêm dài. Đây chính là nền tảng để bạn ngủ sâu hơn, ít trở mình và thức dậy với cảm giác dễ chịu.
Với đa dạng sản phẩm từ nệm, gối đến chăn ga chính hãng, Vua Nệm mang đến nhiều giải pháp phù hợp cho từng thể trạng và thói quen ngủ khác nhau. Việc lựa chọn đúng sản phẩm không chỉ cải thiện chất lượng giấc ngủ mà còn là cách đầu tư lâu dài cho sức khỏe thể chất và tinh thần.
Một giấc ngủ ngon không phải điều xa xỉ, mà là kết quả của sự thấu hiểu cơ thể và chăm sóc đúng cách mỗi ngày. Khi giấc ngủ được đặt đúng vị trí, sức khỏe và chất lượng cuộc sống cũng từ đó được nâng lên một tầm cao mới. Hy vọng rằng, với những thông tin hữu ích này, bạn sẽ chủ động chăm sóc giấc ngủ của mình tốt hơn, để mỗi ngày thức dậy đều tràn đầy năng lượng và tinh thần tích cực.
Suốt 18 năm qua, Vua Nệm luôn bền bỉ theo đuổi sứ mệnh giúp người Việt ngủ ngon hơn, sống trọn hơn. Mùa cuối năm này, khi ai cũng tất bật chuẩn bị cho một khởi đầu mới, Vua Nệm gửi đến bạn lời nhắc đặc biệt: “Đừng để áp lực và mệt mỏi lấy mất giấc ngủ quý giá của mình”. Đây chính là thời khắc vàng để bạn làm mới không gian nghỉ ngơi và nâng cấp chất lượng giấc ngủ với những ưu đãi hấp dẫn. Từ nệm, chăn ga gối, đến phụ kiện giấc ngủ – tất cả đều giảm sốc lên đến 89% trong chương trình Tết Tài Lộc - Giá Sale Sốc. Hãy tận hưởng trọn vẹn cảm giác êm ái và thư giãn cùng hàng trăm sản phẩm chính hãng tại hệ thống cửa hàng và website vuanem.com.
Nội dung từ Vua Nệm nhằm chăm sóc khách hàng và lan tỏa thông điệp “Giấc ngủ đáng giá”. Nếu có bất kỳ thông tin chưa phù hợp, vui lòng liên hệ trainghiem@vuanem.com để được hỗ trợ và điều chỉnh kịp thời.
